NEXT Arnhem: Herstel begint niet bij de diagnose, maar midden in de wijk

Bij NEXT Arnhem in de wijk Klarendal komen ambulante Wmo-begeleiding, ggz-behandeling en activerende activiteiten samen. Zo’n driehonderd mensen met een psychische kwetsbaarheid worden er behandeld en begeleid. Deelnemers komen er onder meer terecht via de wijkcoaches van Wijkteams Arnhem.

Volgens de initiatiefnemers hebben veel deelnemers door deze samenhang tussen ambulante begeleiding, ggz-behandeling en activerende activiteiten op termijn minder behandeling nodig. Ook bouwen zij vaak een nieuw leven op met meer ruimte voor eigen regie, perspectief en verbinding.

“Hoe komt het dat ik behandelaar ben en jij patiënt?” Die vraag hield psychiater Jasha Fiselier tijdens zijn werk in de reguliere ggz regelmatig bezig. “Eigenlijk is dat heel vreemd”, vertelt hij. “Het verschil tussen behandelaar en patiënt is veel kleiner dan we denken en een stigma helpt niet om te herstellen.” Sociaal psychiatrisch verpleegkundige Jip Wassink en ggz-psycholoog David Rinsampessy raakten er op hun beurt tijdens hun loopbaan van overtuigd dat de zorg voor mensen met een psychische kwetsbaarheid anders kan: gelijkwaardiger en met meer ruimte voor eigen regie en verantwoordelijkheid.

Hoe NEXT, Forward GGZ en Shuffle onder één dak mensen met een psychische kwetsbaarheid helpen weer mee te doen.

“Ieder mens heeft het recht zich te ontwikkelen, ongeacht achtergrond of psychiatrische problematiek”, vindt David. “Vanuit dat idee wilde ik zorg bieden, met aandacht voor complexe psychiatrie, verstoorde persoonlijkheidsontwikkeling en psychotische kwetsbaarheid.”

Jip, Jasha en David

Herstel begint in de wijk

Vanuit die opvattingen richtten Jip en David ruim tien jaar geleden NEXT op, samen met vrienden, collega’s en mensen uit hun netwerk. Zij kenden elkaar van hun werk bij een zorginstelling. NEXT biedt begeleiding en ondersteuning aan mensen met een psychische kwetsbaarheid. “Vanaf het begin hebben we gezegd: we gaan midden in de wijk Klarendal zitten en zijn er voor iedereen”, vertelt David. “We kijken niet naar een label of diagnose, maar naar iemands mogelijkheden en ambities.”

We kijken niet naar een label of diagnose, maar naar iemands mogelijkheden en ambities.

Soms blijkt er meer nodig dan begeleiding. “In de reguliere zorg zijn Wmo-begeleiding en ggz-behandeling vaak van elkaar gescheiden”, zegt David. Jip, David en Jasha richtten daarom Forward GGZ op, zodat deelnemers ook bij toenemende klachten binnen boord blijven. “Zo kan psychiatrische behandeling, zoals medicatie, worden toegevoegd waar dat nodig en gewenst is”, legt Jip uit.

Een plek in de wijk

Toch had het driemanschap het idee dat er meer mogelijk was. Als belangrijke stap noemen ze dat Next en Forward vanuit één locatie domeinoverstijgend zijn gaan samenwerken. “Eerst keken wij door dezelfde bril als veel andere aanbieders: we richten ons op ons product – ambulante begeleiding en beschermd thuis – en een eigen ruimte kost alleen maar geld,” vertelt David. “Achteraf bleek juist die plek in de wijk misschien wel de belangrijkste schakel in het organiseren van goede zorg.”

In de reguliere zorg zijn Wmo-begeleiding en ggz-behandeling vaak van elkaar gescheiden

De gezamenlijke locatie ontwikkelde zich zo organisch door tot een ‘huiskamer’ waar mensen, ongeacht hun problematiek, in een veilige omgeving kunnen werken aan hun ontwikkeling. De bestuurders richtten hiervoor stichting Shuffle op. “Shuffle is geen zorg, maar een gemeenschap. Yoga, sport, muziek of creatieve activiteiten zijn geen behandeling. Ze brengen mensen weer in verbinding met elkaar en helpen hen om weer mee te doen”, zegt Jasha.

Iedereen is welkom

Inmiddels worden bij NEXT zo’n driehonderd mensen op deze manier behandeld en begeleid [link naar reportage]. De grootste groep bestaat uit jongvolwassenen, maar deelnemers vanaf 18 jaar van alle leeftijden weten de organisatie te vinden.

Achteraf bleek juist die plek in de wijk misschien wel de belangrijkste schakel in het organiseren van goede zorg.

Jip, Jasha en David zien dat veel deelnemers uiteindelijk minder behandeling nodig hebben en vaak een heel nieuw, ander leven opbouwen. “Doordat behandeling en begeleiding zo dicht bij elkaar staan, kunnen we echt kijken naar wat iemand zelf wil”, vertelt Jip. “Ik snap best dat familie graag wil dat iemand minder psychotisch wordt. Maar ik ben vooral benieuwd: wat wil die persoon zelf?”

Toch worden mensen meestal naar NEXT of Forward verwezen met een specifieke zorgvraag of diagnose. “Je kan iemand met bijvoorbeeld ADHD prima behandelen. Alleen verandert er weinig als diegene vervolgens de hele dag thuis op de bank blijft liggen”, zegt Jip nuchter. “Uiteindelijk gaat het erom dat iemand ook weer stappen zet in zijn eigen leven. Dáár richten we ons bij Shuffle op.”

Wat wil jij zelf?

Hoe dat in de praktijk uitpakt, laat het verhaal van Eelco zien. Eelco heeft een lange behandelgeschiedenis in de ggz [link naar reportage] en werd een paar jaar geleden door een wijkcoach van Wijkteams Arnhem naar NEXT verwezen. Hij begon met ambulante begeleiding en later kwam daar ggz-behandeling bij. Jasha zei tegen hem: “Ik wil psychiatrische behandeling bieden, maar met als belangrijkste doel om juist los te komen van behandeling. Want blijkbaar heeft vijftien jaar ggz niet gebracht wat je nodig hebt. Waarom moeten we daar dan mee doorgaan?”

Als ik ooit zelf behandeling nodig heb, hoop ik dat iemand mij ook aanspreekt op wat ik nog wél kan.

“Dat klinkt misschien hard, maar ik zit hier niet alleen om aardige dingen te zeggen”, zegt Jasha. “Als ik ooit zelf behandeling nodig heb, hoop ik dat iemand mij ook aanspreekt op wat ik nog wél kan. Wij geloven dat mensen zich kunnen ontwikkelen. Maar dat betekent ook dat je eerlijk moet zijn. Als iemand hetzelfde gedrag blijft herhalen, mag je ook zeggen: als je dit blijft doen, verandert je leven niet. Dat doen we natuurlijk afgestemd op wat die persoon op dat moment aankan. Maar dat onderschatten we veel te vaak.”

Keerpunt

De aanpak zorgde voor een keerpunt in Eelco’s leven. Nu runt hij samen met Saskia de muziekstudio bij Shuffle aan de Rosendaalsestraat en geeft hij lessen aan andere deelnemers. “Hij is een belangrijke pijler voor ons”, vertelt Jasha. “Het is een gouden kerel.”  Eelco krijgt geen behandeling of begeleiding meer. “Hij weet dat wij er voor hem zijn, maar we hebben vooral ingezet op zijn eigen regie. Nu hebben we hem meer nodig dan hij ons.”

Wij willen gewoon betere zorg bieden. Dat het uiteindelijk ook goedkoper kan zijn, is mooi meegenomen.

Juist Shuffle laat volgens Jasha, Jip en David zien hoe de begeleiding en behandeling van mensen met een psychische kwetsbaarheid anders kan. “Als mensen eerder een plek hebben waar ze kunnen bewegen, muziek maken, wandelen of anderen ontmoeten, kunnen we regelmatig voorkomen dat zwaardere ggz-zorg nodig wordt.” Minder zorg en minder medicatie zijn natuurlijk mooi, maar de organisaties zijn allerminst vanuit een bezuinigingsgedachte begonnen. David: “Wij willen gewoon betere zorg bieden. Dat het uiteindelijk ook goedkoper kan zijn, is mooi meegenomen. Bovendien is onze aanpak vooral in het begin intensief.”

Het beperkte aantal crises zien de initiatiefnemers als een aanwijzing dat hun aanpak werkt. “Als er ’s avonds een crisis ontstaat, is dat bijna altijd terug te voeren op iets dat we overdag gemist hebben of niet op tijd hebben opgepakt”, vertelt Jip. “Dat vind ik nog steeds bijzonder. Natuurlijk, als iemand antipsychotica nodig heeft of een crisismaatregel, dan moet er ingegrepen worden. Maar meestal komt het niet zover.”

Samenwerken in de wijk

De samenwerking tussen NEXT en Wijkteams Arnhem gaat verder dan het doorverwijzen van deelnemers. “Tijdens een overleg met de wijkteams kwam bijvoorbeeld naar voren dat we in de wijk aanbod voor mensen met autisme misten”, vertelt David. Twee weken later zette Next twee groepen op: één behandelgroep en één lotgenotengroep. Die praktische aanpak kenmerkt NEXT. “We hebben de expertise in huis, dus waarom zouden we daar een jaar over doen? Wij dachten: de vraag is er, wij kunnen het organiseren, dus laten we beginnen.”

Ik vermoed dat de wijkcoaches vreesden dat mensen met een Wmo-indicatie bij NEXT een zwaardere indicatie zouden krijgen.

Jip, Jasha en David merken dat het vertrouwen tussen NEXT en Wijkteams Arnhem de afgelopen jaren is gegroeid. “De wijkcoach is natuurlijk een generalist; die moet van heel veel iets weten”, legt Jip uit. “In het begin merkten we soms nog wat terughoudendheid over onze aanpak. Ik vermoed dat de wijkcoaches vreesden dat mensen met een Wmo-indicatie bij NEXT een zwaardere indicatie zouden krijgen. Terwijl wij, net als de wijkteams, juist het tegenovergestelde willen: zorg dichtbij en zoveel mogelijk afschalen.”

Ondertussen is NEXT een van de samenwerkingspartners van de pilot Wijknetwerken [link] van Wijkteams Arnhem, die precies dit beoogt. Want ook NEXT kan, net als de deelnemers, niet zonder een sterk netwerk. Of de visie en aanpak van NEXT uniek is? Volgens David komt de combinatie van begeleiding vanuit de Wmo, behandeling vanuit de Zorgverzekeringswet en laagdrempelige activiteiten in een gemeenschap als Shuffle maar weinig voor. “Diverse wethouders zijn hier inmiddels langs geweest. Iedereen is enthousiast over onze werkwijze.”

Als het systeem achterblijft

Tegelijkertijd blijft de financiering een uitdaging. “We hebben vanuit idealisme iets opgebouwd waarvan we in de praktijk zien dat het werkt”, vertelt Jip. “Wijkcoaches en bestuurders zien het, deelnemers ervaren het. De financiering sluit daar nog niet goed op aan. Minder ggz-behandeling betekent vaak een groter beroep op de Wmo. Wmo-ondersteuning wordt door de gemeente gefinancierd, terwijl ggz-behan deling onder de zorgverzekeraar valt.Het is een ingewikkeld veld.”

Doordat mensen weer een gezonder, betekenisvoller en meer verbonden leven opbouwen, neemt hun afhankelijkheid van professionele zorg af.

Hun tip aan de lokale politiek? “Zie Shuffle niet als iets van NEXT, maar als iets van de hele wijk”, zegt David. “Shuffle is geen ‘extra module’ naast de zorg, maar een andere manier van samenleven.” Een gemeenschap dus waarin mensen elkaar ondersteunen en worden aangesproken op hun talenten en mogelijkheden. “Juist die cultuur draagt bij aan herstel. Doordat mensen weer een gezonder, betekenisvoller en meer verbonden leven opbouwen, neemt hun afhankelijkheid van professionele zorg op termijn af.”

Lees ook: reportage over NEXT Arnhem

Lees ook: Wijknetwerken

Foto’s: Suzanne Valkenburg