Maatwerk voor Arnhemmers die ernstig vastlopen door regels
Soms passen wetten en regels niet bij de werkelijkheid van Arnhemmers, waardoor mensen ernstig in de knel komen. Voor schrijnende situaties onderzoeken ‘doorbraakcoaches’ Irene Korzilius en Petra Wouda van Wijkteams Arnhem hoe inwoners weer perspectief kunnen krijgen. Dat doen ze met hulp van de Doorbraakmethode van het Instituut voor Publieke Waarden (IPW). Hoe werkt dat? En wanneer komen inwoners hier wel en niet voor in aanmerking?
Een pas gescheiden vrouw met PTSS die in een auto slaapt en volgens het beleid geen recht heeft op maatschappelijke opvang, maar ook niet in aanmerking komt voor urgentie voor een woning. Een jonge schilder met schulden en zonder tandartsverzekering met helse tandpijn, waardoor hij nauwelijks slaapt en niet meer functioneert.
Het is zomaar een greep uit de ‘doorbraakcasussen’ die recent binnenkwamen bij het doorbraakteam van Wijkteams Arnhem. Vier doorbraakcoaches werken in opdracht van de gemeente Arnhem bij dit soort schrijnende casussen met de Doorbraakmethode van het IPW. “Het gaat om situaties waar inwoners van Arnhem vastlopen in de reguliere routes en procedures”, vertelt doorbraakcoach Petra Wouda. “Dan stokt het proces, terwijl de noodzaak wel hoog is.”
Petra Wouda en Irene Korzilius
Doorbraakaanvraag
Professionals van verschillende organisaties kunnen in situaties waar regels – lijken te – knellen een ‘doorbraakaanvraag’ doen bij de doorbraakcoaches. “Soms komen de aanvragen van schuldhulpverlening of de afdeling Werk & Inkomen van de gemeente”, vertelt Petra. “Maar ook zorgorganisaties, de reclassering en de maatschappelijke opvang kloppen bij het doorbraakteam aan voor maatwerk voor inwoners die vastlopen.”
De vier doorbraakcoaches bespreken wekelijks de nieuwe aanvragen. “Vaak biedt wet- en regelgeving meer handelingsruimte dan gedacht of zijn er andere routes mogelijk om inwoners te helpen”, vertelt doorbraakcoach Irene Korzilius. “Soms verwijzen we door naar zogenaamde voorliggende reguliere voorzieningen wanneer die nog kansen bieden.”
Als een doorbraakcasus wordt vermoed, nodigen Irene en Petra de inwoner uit voor een gesprek. Wat is precies de situatie en wat is er allemaal gedaan binnen de reguliere regels en routes? Wat heeft de inwoner nú nodig om verder te kunnen? “Daarbij kijken we ook naar het dreigende scenario”, zegt Petra. “Wat is het risico dat iemand verder afglijdt? En ook: wat zijn de dreigende maatschappelijke kosten als we niks doen?”
Dakloos
Neem het voorbeeld van een Arnhemse vrouw Nienke (echte naam bekend bij de redactie) met PTSS en fysieke klachten die na haar scheiding dakloos raakt. Via haar echtscheidingsadvocaat en een zorgorganisatie komt Nienke terecht bij het doorbraakteam. “Na haar scheiding slaapt Nienke eerst een paar nachten in haar auto, daarna in een hotel”, vertelt Irene. “Geen haalbare kaart voor de langere termijn.”
Maar Nienke wordt uitgesloten voor de maatschappelijke opvang omdat ze op grond van de criteria voor de toegang voor de maatschappelijke opvang wordt beoordeeld als ‘zelfredzaam’. Daarnaast lukte het Nienke door alle stress niet om alle benodigde informatie voor de urgentieaanvraag te verzamelen en in te dienen. “En toch, ze heeft geen dak boven haar hoofd en een psychische en fysieke kwetsbaarheid”, vertelt Irene. Dus moet er iets gebeuren. “De gemeente Arnhem heeft bovendien het Nationaal Actieplan Dakloosheid ondertekend: dakloosheid willen we voorkomen.” Kortom, wetten en regels zitten elkaar danig in de weg.
Dreigend scenario
De Doorbraakmethode helpt – ook met een online rekentool – om maatwerk zorgvuldig te onderbouwen. “Daarbij maken we een afweging over noodzaak en redelijkheid”, legt Petra uit. “Bij niets doen is de kans groot dat Nienke verder psychisch belast wordt – beschermd wonen of een opname zijn realistische scenario’s.”
Daarom wordt tijdelijk een pension betaald voor Nienke. Dat gebeurt uit het zogenaamde doorbraakbudget, dat door de gemeente Arnhem is vrijgemaakt voor de doorbraakcasussen. Uiteindelijk krijgt Nienke urgentie en daarna een woning aangeboden in een buurgemeente van Arnhem waar ze ook een netwerk heeft. Nienke heeft weer perspectief.
Maar maatwerk is zeker niet vanzelfsprekend, benadrukt Petra. “Het is geen snelle route of een manier om regels te omzeilen. Eerst moeten de gewone wegen zijn bewandeld. Niet altijd is maatwerk ook goedkoper. Maar het is vaak wel de meest duurzame oplossing en voorkomt maatschappelijke kosten op de langere termijn.”
Woonproblemen
Naast woonproblemen gaan doorbraakaanvragen regelmatig over zorginterventies of -kosten of schuldenproblematiek. Zo kwam onlangs een aanvraag binnen voor een hulphond voor een man met veel sociale angsten. “Die angsten waren zo sterk dat de man niet alleen naar buiten durfde”, vertelt Irene. “Verschillende behandelingen voor zijn angsten hadden geen verlichting gegeven – de man was aan huis gekluisterd.” Een behandelaar opperde de inzet van een hulphond, maar de zorgverzekeraar wees de aanvraag af. “Op grond van de Zorgverzekeringswet worden hulphonden alleen voor specifieke problematiek vergoed”, legt Irene uit.
Na een solide onderbouwing volgens de Doorbraakmethode kan de hulphond wel vergoed worden vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning. “Dat pakte heel goed uit”, vertelt Irene. “De man gaat vaker naar buiten, heeft meer sociale contacten en minder ambulante hulp nodig. Het mooiste is: sinds kort is hij weer aan het werk.”
Tandartskosten
Soms zijn de problemen minder complex, maar kunnen ze wel snel escaleren. “Berucht zijn tandartskosten of verkeersboetes die almaar oplopen”, vertelt Petra. “Soms betalen we zorgkosten voor mensen die niet naar de dokter of tandarts gaan, omdat ze tegen de eigen bijdrage opzien.” Zo werd laatst de tandartsrekening van een loodgieter betaald – met hulp van de Dullertsstichting en de AKMA –die in de schuldsanering zit. Hij had zijn tandklachten verwaarloosd en kon niet meer slapen van de tandpijn. “Nu heeft de man veel minder pijnklachten en eet en slaapt hij beter. Hierdoor is hij productiever en zit hij veel beter in zijn vel.”
Snel doorbraakbudget
Voor Irene en Petra geeft het werk als doorbraakcoach veel voldoening, maar ze zien ook nog ruimte voor verbetering. Zo zouden ze graag wat meer ‘snel doorbraakbudget’ willen om inwoners nog sneller te kunnen helpen. Irene: “In veel gevallen gaat het om relatief lage bedragen die grote gevolgen, zoals een huisuitzetting, kunnen voorkomen. Meestal is het in deze situaties heel duidelijk dat er noodzaak en redelijkheid is voor maatwerk en is snelheid geboden.”
Een ander obstakel is het tekort aan betaalbare woningen. “Dat is een landelijk probleem natuurlijk, waar wij als doorbraakcoaches geen invloed op hebben”, zegt Petra. “Wel is het zo dat veel problemen van inwoners zijn te voorkomen of op te lossen door een dak boven het hoofd.”
“Veel problemen van inwoners zijn te voorkomen of op te lossen door een dak boven het hoofd.”
Ademruimte
Soms hebben inwoners gewoon tijdelijk ademruimte nodig, merken Petra en Irene. Niet omdat er geen oplossing nodig is, maar omdat die tijd kost. In zulke situaties probeert het doorbraakteam een tijdelijke plek te regelen, bijvoorbeeld een pension of vakantiewoning, zoals ook het voorbeeld van Nienke laat zien.
Volgens Irene en Petra zouden tijdelijke oplossingen vaker mogelijk moeten zijn, zeker in deze tijden van grote woningnood. “Dat hoeft niet altijd volledig door de gemeente betaald te worden, maar zorgt wel voor broodnodige rust en stabiliteit”, besluit Irene. “Van daaruit kunnen we met inwoners verder bouwen aan hun toekomst.”